© Elżbieta Antczak, Artur Gajdos. Artykuł udostępniony na licencji CC BY-SA 4.0
Rozwój zielonej gospodarki, w tym zielonych miejsc pracy (ZMP), staje się jednym z kluczowych wyzwań polityki gospodarczej i strategii rozwoju przedsiębiorstw w Polsce. Tej tematyce poświęcone są nieliczne opracowania, dlatego autorzy artykułu podjęli badanie, którego celem jest identyfikacja i ocena barier rozwoju ZMP w przedsiębiorstwach. W pracy wykorzystano dane pochodzące z autorskiego badania ankietowego przeprowadzonego w grudniu 2024 r. na celowej próbie 1000 przedsiębiorstw działających w obszarach zielonej gospodarki. Wyniki poddano analizie pod względem wielkości i sektora działalności przedsiębiorstw oraz lokalizacji ich siedziby (województwa).
Z badania wynika, że do najważniejszych barier rozwoju ZMP należą ograniczenia finansowe, wysokie obciążenia podatkowe i niewystarczająca dostępność instrumentów wspierających tworzenie ZMP. Ograniczenia finansowe stanowią szczególnie istotną przeszkodę dla przedsiębiorstw mikro i małych. Wyniki świadczą również o trudnościach związanych z dostępnością pracowników, w tym niedoborem kandydatów do pracy i osób mających odpowiednie wykształcenie. W przypadku dużych przedsiębiorstw istotnym problemem pozostaje niedostateczna dostępność narzędzi wspierających tworzenie ZMP. Analiza regionalna pokazała ponadto zróżnicowanie barier identyfikowanych przez przedsiębiorców w poszczególnych województwach. Uzyskane rezultaty pozwalają lepiej rozpoznać ograniczenia towarzyszące tworzeniu ZMP oraz wskazać obszary wymagające wsparcia ze strony polityki publicznej i instytucji otoczenia biznesu.
zielona gospodarka, zielone miejsca pracy, przedsiębiorstwo, bariery rozwoju
J21, J24, Q56
Acey, C. S. E., Culhane, T. H. (2013). Green jobs, livelihoods and the post carbon economy in African cities. Local Environment, 18(9), 1046–1065. https://doi.org/10.1080/13549839.2012.752801.
Adamowicz, M. (2021). Zielona gospodarka, zielony wzrost i zazielenienie jako formy realizacji koncepcji zrównoważonego rozwoju. Wieś i Rolnictwo, (2), 13–33. https://doi.org/10.53098/wir022021/01.
Afolabi, A. O., Ojelabi, R. A., Tunji-Olayeni, P. F., Fagbenle, O. I., Mosaku, T. O. (2018). Survey datasets on women participation in green jobs in the construction industry. Data in Brief, 17, 856–862. https://doi.org/10.1016/j.dib.2018.02.009.
Antczak, E., Gajdos, A. (2023). Key economic sectors for green job creation in Poland – an empirical analysis. Economics and Environment, 85(2), 68–89. https://doi.org/10.34659/eis.2023.85.2.599.
Bassi, F., Guidolin, M. (2021). Resource Efficiency and Circular Economy in European SMEs: Investigating the Role of Green Jobs and Skills. Sustainability, 13(21), 1–21. https://doi.org/10.3390/su132112136.
Battaglia, M., Cerrini, E., Annesi, N. (2018). Can environmental agreements represent an opportunity for green jobs? Evidence from two Italian experiences. Journal of Cleaner Production, 175, 257–266. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2017.12.086.
Bernat, T. (2012). Green Jobs in the USA and the EU – Conclusions for Poland. Transformations in Business and Economics, 11(2A), 315–332.
Bombiak, E. (2020). Barriers to Implementing the Concept of Green Human Resource Management: The Case of Poland. European Research Studies Journal, 23(4), 66–81. https://doi.org/10.35808/ersj/1672.
Borowy, I. (2013). Defining Sustainable Development for Our Common Future. A History of the World Commission on Environment and Development (Brundtland Commission) (wyd. 1). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203383797.
Bowen, A., Kuralbayeva, K. (2015). Looking for green jobs: the impact of green growth on employment. Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment, Global Green Growth Institute. https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2015/03/Looking-for-green-jobs_the-impact-of-green-growth-on-employment.pdf.
Bradley, P., Whittard, D., Green, L., Brooks, I., Hanna, R. (2025). Empirical research on green jobs: A review and reflection with practitioners. Sustainable Futures, 9, 1–19. https://doi.org/10.1016/j.sftr.2025.100527.
Broniewicz, E., Budna, K., Ejdys, J., Godlewska, J., Halicka, K., Kosior-Kazberuk, M., Malinowska, U., Szpilko, D., Wysocka-Czubaszek, A. (2024). Potrzeby i perspektywy rozwoju zielonych kompetencji (green competences) w obszarze biotechnologii i energetyki w województwie podlaskim. Politechnika Białostocka. https://doi.org/10.24427/978-83-68077-27-8.
Bytyqi, A., Jashari, A., Hadzimustafa, S. (2023). Circular economy approaches and green jobs in European Companies. W: A. Bexheti, H. Abazi-Alili, L. P. Dana, V. Ramadani, A. Caputo (red.), Economic Recovery, Consolidation, and Sustainable Growth (s. 39–54). https://doi.org/10.1007/978-3-031-42511-0_3.
Castillo, M. (2023). Green jobs, green economy, just transition and related concepts: A review of definitions developed through intergovernmental processes and international organizations. International Labour Organization. https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40ed_emp/%40emp_ent/documents/publication/wcms_883704.pdf.
Cecere, G., Mazzanti, M. (2017). Green jobs and eco-innovations in European SMEs. Resource and Energy Economics, 49, 86–98. https://doi.org/10.1016/j.reseneeco.2017.03.003.
Consoli, D., Marin, G., Marzucchi, A., Vona, F. (2016). Do green jobs differ from non-green jobs in terms of skills and human capital?. Research Policy, 45(5), 1046–1060. https://doi.org/10.1016/j.respol.2016.02.007.
Daily, B. F., Huang, S. (2001). Achieving sustainability through attention to human resource factors in environmental management. International Journal of Operations & Production Management, 21(12), 1539–1552. https://doi.org/10.1108/01443570110410892.
Deloitte. (2019). Perspektywy rozwoju zrównoważonego finansowania – implikacje dla sektora przedsiębiorstw finansowych i niefinansowych w Polsce.
Dębkowska, K., Kłosiewicz-Górecka, U., Szymańska, A., Ważniewski, P., Zybertowicz, K. (2022). Kompetencje pracowników dziś i jutro. Polski Instytut Ekonomiczny.
Dubownik, A., Rudnicki, R., Szyda, B., Adamiak, C., Kaliński, K. (2019). Fundusze Unii Europejskiej jako czynnik rozwoju regionalnego. Polska Akademia Nauk, Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju. https://doi.org/10.24425/132269.
Dyba, W. M. (2013). Wpływ dużych przedsiębiorstw na rozwój regionalny na przykładzie województwa wielkopolskiego. Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, (21), 21–39. https://doi.org/10.14746/rrpr.2013.21.02.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2464 z dnia 14 grudnia 2022 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) nr 537/2014, dyrektywy 2004/109/WE, dyrektywy 2006/43/WE oraz dyrektywy 2013/34/UE w odniesieniu do sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (Dz.U. L 322 z 16.12.2022). https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2022/2464/oj?locale=pl.
Felis, P., Otczyk, G. (2019). Podatkowe i niepodatkowe obciążenia i ich wpływ na funkcjonowanie przedsiębiorstw. Studia BAS, (2), 57–83. https://doi.org/10.31268/StudiaBAS.2019.12.
Fundacja Instytut Przedsiębiorczości Społecznej. (2024). Bariery we wdrażaniu przepisów zrównoważonego rozwoju w MŚP.
Gajdos, A., Antczak, E. (2024). Quantifying the green skills potential in the polish economy – An empirical analysis. Economics and Environment, 89(2), 1–16. https://doi.org/10.34659/eis.2024.89.2.771.
Głomb, K. (2020). Kompetencje 4.0. Część I: Cyfrowa transformacja rynku pracy i przemysłu w perspektywie roku 2030. Agencja Rozwoju Przemysłu. https://arp.pl/documents/41/Kompetencje_cyfrowe_ARP_part_I.pdf.
Gomes, S., Lopes, J. M., Nogueira, S. (2023). Willingness to pay more for green products: A critical challenge for Gen Z. Journal of Cleaner Production, 390, 1–8. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2023.136092.
Grudziński, A., Sulich, A. (2018). Zielone miejsca pracy – element przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstw sektora odnawialnych źródeł energii. Marketing i Rynek, (11), 170–180.
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową. (2015). Atrakcyjność inwestycyjna województw i podregionów Polski 2015. https://www.ksse.pl/files/page/Centrum%20prasowe/Raporty/Rankingwojew%C3%B3dztw_kopia.pdf.
International Labour Organization. (2018). World Employment and Social Outlook. Greening with jobs. International Labour Office. https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40dgreports/%40dcomm/%40publ/documents/publication/wcms_628654.pdf .
Janus, A., Jóźwicki, R., Kobus-Ostrowska, D., Nyk, M. (2022). Przedsiębiorstwo w warunkach współczesnej gospodarki rynkowej. Finansowanie, pomiar, efektywność. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://dspace.uni.lodz.pl/xmlui/bitstream/handle/11089/42881/Janus_i_in_Przedsiebiorstwo.pdf?sequence=1&isAllowed=y.
Jańska, A., Kędra, A. (2020). Perception of the quality of property insurance by mature customers in Lubelskie Voivodship. Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician, 65(7), 9–25. https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.3283.
Konfederacja Lewiatan. (2022). Zielone kompetencje i miejsca pracy w Polsce w perspektywie 2030 roku. Pobrane 20 marca 2026 r. z https://lewiatan.org/wp-content/uploads/2022/09/RAPORT_zielone_ kompetencje-1.pdf.
Kończak, G., Kosińska, M. (2025). Use of permutation methods in testing the independence of variables in multidimensional contingency tables. Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician, 70(5), 1–15. https://doi.org/10.59139/ws.2025.05.1.
Korenik, S. (2024). Czynniki i bariery rozwoju regionalnego w nowych uwarunkowaniach. Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. https://doi.org/10.15611/2024.34.5.
Kozar, Ł. J. (2019). Zielone miejsca pracy. Uwarunkowania – identyfikacja – oddziaływanie na lokalny rynek pracy. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.org/10.18778/8142-836-1.
Krezymon, M. (2018). Determinanty rozwoju przedsiębiorstw sektora MSP. Współczesne Problemy Ekonomiczne, (2), 23–31. https://doi.org/10.18276/wpe.2018.18-03.
Kubala, S. (2022). Optymalizacja wyboru formy opodatkowania na przykładzie mikroprzedsiębiorstwa. Problems of Economics and Law, 7(1), 86–96. https://doi.org/10.55225/pel.419.
Kukanja, M., Planinc, T., Šuligoj, M. (2016). Influence of managers’ demographic characteristics on CSR practices in the restaurant industry: The case of Slovenia. Tourism and Hospitality Management, 22(2), 151–172. https://doi.org/10.20867/thm.22.2.2.
Kusideł, E. (2020). Branżowe prognozy popytu na pracę do 2050 r. w obliczu zmian demograficznych. Ekonomia Międzynarodowa, (31), 205–221. https://doi.org/10.18778/2082-4440.31.03.
Kwak, C. G., Feiock, R. (2024). Costs and outcomes of collaborative relationships: interocal collaboration effects on green job creation in Florida Metropolitan Areas. Local Government Studies, 50(2), 307–328. https://doi.org/10.1080/03003930.2023.2206121.
Legutko-Kobus, P., Szulczewska, B., Gawryszewska, B., Długozima, A., Giedych, R., Nowak, M. J. (2024). Barriers in the green infrastructure governance in small and medium-sized cities in Poland. Economics and Environment, 91(4), 1–16. https://doi.org/10.34659/eis.2024.91.4.900.
Liao, Z. (2016). Temporal cognition, environmental innovation, and the competitive advantage of enterprises. Journal of Cleaner Production, 135, 1045–1053. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2016.07.021.
Łojko, M. (2018). Sytuacja osób młodych na rynku pracy w województwie warmińsko-mazurskim. Wybrane wskaźniki. Przedsiębiorstwo i Region, (10), 36–46. http://dx.doi.org/10.15584/pir.2018.10.5.
Mickiewicz, B., Jurczak, R. (2021). Barriers to the Development of Green Economy in Rural Areas of Selected Districts of the Greater Poland Province. European Research Studies Journal, 24(2), 314–324. https://doi.org/10.35808/ersj/2128.
Misztal, A. (2024). Zrównoważony rozwój przedsiębiorstw, CSR i ESG w dobie kryzysu makroekonomicznego i geopolitycznego. Kwartalnik Nauk o Przedsiębiorstwie, 68(2), 87–99. https://doi.org/10.33119/KNoP.2023.68.2.6.
Moreno-Mondéjar, L., Triguero, Á., Cuerva, M. C. (2021). Exploring the association between circular economy strategies and green jobs in European companies. Journal of Environmental Management, 297, 1–9. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2021.113437.
Napiórkowska-Baryła, A., Rozenek, K., Grzywińska-Rąpca, M. (2017). Environmental Competitive-ness of Regions. Ekonomia i Środowisko. Economics and Environment, 61(2), 99–109. https://www.ekonomiaisrodowisko.pl/journal/article/view/268/257.
Nasereddin, A. Y. (2023). Exploring the effect of corporate environmental management responsibility on firm performance. Uncertain Supply Chain Management, 11(2), 625–636. https://doi.org/10.5267/j.uscm.2023.2.002.
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2017). Investing in Climate, Investing in Growth. OECD Publishing. http://dx.doi.org/10.1787/9789264273528-en.
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2025). Employment and Skills Policies for the Green Transition. Review of International Good Practices. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/f0c558fa-en.
Pachocka, M., Wach, D. (2021). Diagnoza uwarunkowań opracowania i realizacji polityki migracyjnej województwa kujawsko-pomorskiego – raport z realizacji Umowy nr PP/2/2021. Wojewódzki Urząd Pracy w Toruniu.
Papaj, E. (2016). Koszty pracy we współczesnych przedsiębiorstwach. Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, (305), 94–108.
Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. (2024). Rynek pracy, edukacja, kompetencje. Aktualne trendy i wyniki badań (październik 2024). https://www.parp.gov.pl/component/publications/publication/rynek-pracy-edukacja-kompetencje-aktualne-trendy-i-wyniki-badan-pazdziernik-2024.
Poznańska, K., Janiszewski, J. M. (2024). Zrównoważony rozwój a ekoinnowacyjność przedsiębiorstw w Polsce. Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów, (197), 27–37. https://doi.org/10.33119/SIP.2024.197.2.
Rabe, M. (2016). Zielona gospodarka jako narzędzie zrównoważonego rozwoju. Zeszyty Naukowe ZPSB. Firma i Rynek, 2(50), 37–43.
Sekuła, A., Miszczuk, A., Wojciechowska-Solis, J., Nucińska, J. (2022). Zrównoważony rozwój lokalny. Podstawy teoretyczne i działania praktyczne. Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu.
Sobala-Gwosdz, A. (2023). Wyzwania, trendy i procesy rozwoju gospodarczego. Identyfikacja biegunów wzrostu i ośrodków równoważenia rozwoju w Polsce. Obserwatorium Polityki Miejskiej, Instytut Rozwoju Miast i Regionów. https://doi.org/10.51733/opm.2023.22.
Sulewski, P. (2013). Wielowymiarowe uogólnienie testu niezależności. Wiadomości Statystyczne, 58(12), 27–41. https://doi.org/10.59139/ws.2013.12.2.
Sulich, A., Kozar, Ł. J. (2024). Green competences: A review and future research in the context of green human resource management. Economics and Environment, 89(2), 1–14. https://doi.org/10.34659/eis.2024.89.2.713.
Sulich A., Sołoducho-Pelc, L. (2022). The circular economy and the Green Jobs creation. Environmental Science and Pollution Research, 29(10), 14231–14247. https://doi.org/10.1007/s11356-021-16562-y.
Szczepanik, J. (2024). Pokolenie Z a zielone umiejętności. Polska Zielona Sieć. https://zielonasiec.pl/wp-content/uploads/2024/05/Raport-Pokolenie-Z-a-zielone-umiejetnosci-%E2%80%93-Polska-Zielona-Siec.pdf.
Szyja, P. (2015). Pojęcie, tworzenie i pomiar zielonej gospodarki. Gospodarka w Praktyce i Teorii, 39(2), 21–38. https://doi.org/10.18778/1429-3730.39.02.
Szymański, G. (2020). Współpraca dużych przedsiębiorstw z MSP w ramach działalności wdrożeniowej innowacji. Przegląd Organizacji, (1), 50–56. https://doi.org/10.33141/po.2020.01.06.
Szymczak, A., Gawrycka, M., Małecka, J. (2025). Economic and Social Wage Aspects According to 8th Sustainable Development Goal: Selected Indicators. Krakow Review of Economics and Management. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, (3), 59–74. https://doi.org/10.15678/krem.18493.
Śliwka, M. (2016). Wpływ środków pomocowych z Unii Europejskiej na kondycję gospodarczą Polski w latach 2007–2013. Ekonomia Międzynarodowa, (14), 169–181. https://doi.org/10.18778/2082-4440.14.05.
Terhorst, Y., Braun, L., Titzler, I., Buntrock, C., Freund, J., Thielecke, J., Ebert, D., Baumeister, H. (2020). Clinical and cost-effectiveness of a guided internet-based Acceptance and Commitment Therapy to improve chronic pain-related disability in green professions (PACT-A): study protocol of a pragmatic randomised controlled trial. BMJ Open, 10(9), 1–13. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2019-034271.
Thier, A. (2025). Implementation of green management as a potential factor of organisational maturity in family businesses. Economics and Environment, 92(1). https://doi.org/10.34659/eis.2025.92.1.986.
Zajkowska, M. (2017). Zarządzanie przedsiębiorstwem w warunkach zmienności otoczenia. CeDeWu.
Ziółkowska, M. (2024). Zielone kompetencje jako element koncepcji zrównoważonego rozwoju. Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów, (196), 161–170. https://doi.org/10.33119/SIP.2024.196.12.
Zygmunt, A., Zygmunt, J. (red.). (2016). Dostosowanie przedsiębiorstw do zmian otoczenia zewnętrznego. Oficyna Wydawnicza Politechniki Opolskiej.
