Michał Szymanowski urodził się 15 września 1899 r. w Sèvres (Francja). Był synem rzeźbiarza i malarza Wacława Szymanowskiego (autora projektu pomnika Fryderyka Chopina z 1909 r.) i Gabrieli z domu Turner.
W 1905 r. wrócił z rodziną do Polski. W 1909 r. zdał egzamin wstępny do III Gimnazjum w Krakowie, a w 1913 r. egzamin wstępny do I Szkoły Realnej w Krakowie, którą ukończył w 1916 r.
Po maturze zaczął studia na Wydziale Matematycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Rok później zapisał się też na bardzo popularny wówczas kurs abiturientów Akademii Handlowej w Krakowie,
który pozwalał szybko zdobyć wiedzę z zakresu ekonomii, księgowości, prawa handlowego i geografii gospodarczej oraz dawał świetne perspektywy pracy w handlu i bankowości. Szymanowski przerwał studia w październiku 1918 r., gdy zachorował na hiszpankę. Z powodu choroby nie mógł wstąpić do właśnie tworzącego się batalionu akademickiego, ale nie chciał być bezczynny w tak ważnym momencie dla historii Polski, dlatego zatrudnił się jako urzędnik w Głównej Komendzie Likwidacyjnej.
W 1919 r. ukończył Szkołę Podchorążych w Warszawie w stopniu podporucznika. W latach 1919–1920 walczył w wojnie polsko-bolszewickiej, a po jej zakończeniu został awansowany do stopnia porucznika. Po tej żołnierskiej historii pozostał portret roześmianego wojaka namalowany przez Wacława Szymanowskiego (zachowany w zbiorach rodzinnych).
W styczniu 1921 r. Michał Szymanowski został zwolniony z wojska na urlop akademicki i w tym samym roku wyjechał z ojcem do Rzymu, aby studiować na tamtejszym uniwersytecie (najprawdopodobniej matematykę). Po dwóch latach wrócił i objął posadę w Banku dla Handlu i Przemysłu w Warszawie, gdzie pracował do 1925 r. Ostatecznie, w 1926 r. ukończył Uniwersytet Poznański, Wydział Prawa Ekonomicznego, i uzyskał tytuł magistra – jak sam podawał – nauk ekonomicznych, a zgodnie z zaświadczeniem dziekańskim – nauk ekonomiczno-politycznych. W 1927 r. został najpierw sekretarzem delegatury zajmującej się pracami przygotowawczymi Międzynarodowej Konferencji Ekonomicznej w Genewie, a później był sekretarzem prezesa polskiej delegacji na tę konferencję i wziął w niej udział. Następnie wyjechał do Wiednia, gdzie podjął pracę w wydziale organizacyjnym Banku Niederösterreichische Escompte Gesellschaft. W latach 1928–1929 pracował zaś w wydziale organizacyjnym Banque de Bruxelles.
Po powrocie do Polski w 1929 r. został zatrudniony w Sekretariacie Generalnym Zakładów Ostrowieckich; powierzono mu sprawy ogólnoekonomiczne i organizacyjno-biurowe. W 1930 r. dołączył do Ministerstwa Rolnictwa jako pracownik kontraktowy do spraw Międzynarodowej Konferencji Państw Rolnych w Warszawie (zajmował się zagadnieniami finansowymi), a jednocześnie był korespondentem w warszawskim oddziale Międzynarodowego Biura Pracy. Po tym jak poznał miłość swojego życia – Hannę Mrozowską, córkę Feliksa Mrozowskiego, wydawcy „Kuriera Warszawskiego” – odszedł w 1932 r. z Ministerstwa Rolnictwa i został szefem wydziału gospodarczego oraz kierownikiem technicznym drukarni „Kuriera Warszawskiego”. Małżeństwo doczekało się wkrótce czwórki potomstwa: Jana, Jacka, Elżbiety i Hanny.
W 1939 r. Michał Szymanowski został zmobilizowany. Jako dowódca 153. kolumny samochodów ciężarowych kierował dostawami broni z twierdzy Modlin. W ostatnim dniu obrony Warszawy przebywał w szpitalu z powodu wypadku, dzięki czemu uniknął wywózki z jeńcami i mógł pozostać w tym czasie ze swoją rodziną (nie działał w konspiracji). Gdy dowiedział się o planowanym powstaniu, w lipcu 1944 r. zawiózł żonę i dzieci oraz bratanicę Ewę, którą Szymanowscy się wtedy opiekowali, do rodziny mieszkającej w Jeżewicach pod Warszawą, a sam wrócił do stolicy i wziął udział w walkach. Był żołnierzem 4. kompanii VI batalionu Wojskowej Służby Ochrony Powstania w obwodzie V – Mokotów, później dowodził plutonem żandarmerii. Po upadku powstania trafił do obozów jenieckich w Sandbostel i Murnau (Niemcy). We wspomnieniach Jacka Szymanowskiego zachował się obraz ojca, który w mundurze alianckim wraca do Milanówka, gdzie wówczas dzieci mieszkały z matką. Za swoje zasługi Michał Szymanowski został odznaczony Krzyżem Walecznych.
Po zakończeniu wojny Michał Szymanowski pracował krótko (w latach 1945–1946) w Ministerstwie Żeglugi i Handlu Zagranicznego, gdzie zajmował stanowisko kierownika Referatu Organizacji i Obsługi Informacyjnej w Gabinecie Ministra, ale miejscem, z którym związał się do końca swojej aktywności zawodowej, był Główny Urząd Statystyczny. Tutaj mógł wykorzystać swoją wiedzę ekonomiczną, a statystyka stała się jego pasją.
Od 1 stycznia 1947 r. pełnił obowiązki naczelnika Wydziału Statystyki Społecznej, a od 1 marca tego roku – zastępcy naczelnika tego wydziału i kierownika Oddziału Statystyki Warunków Bytu.
Prezes GUS Stefan Szulc zapewne musiał uzasadnić wybór Szymanowskiego na te stanowiska, ponieważ 7 maja 1947 r. skierował do ministra oświaty pismo,
w którym przekonywał: „Funkcje powyższe może pełnić tylko pracownik naukowy ze względu na poziom pracy, wymagający samodzielności zarówno w zakresie układania programu jak i ustalania metod badań statystycznych. Ob. Szymanowski wykazał pełne kwalifikacje na pracownika naukowego instytucji naukowo-badawczej, jaką jest Główny Urząd Statystyczny”.
Równocześnie Szymanowski zajmował się redagowaniem biuletynu „Zagraniczne Wiadomości Gospodarcze” w Polskiej Agencji Prasowej. W kolejnych latach był w GUS: od 1 stycznia 1949 r. starszym radcą ds. warunków bytu i świadczeń socjalnych, od 7 stycznia 1950 r. starszym radcą w Biurze Spisów, od 10 kwietnia 1953 r. starszym radcą w Gabinecie Prezesa, od 1 czerwca 1955 r. starszym radcą w Departamencie Opracowań Zbiorczych, od 1 października 1955 r. starszym radcą w Departamencie Statystyki Warunków Bytu, a od 1 października 1958 r. pełnił funkcję naczelnika.
Dał się poznać jako człowiek niezwykle inteligentny i pomysłowy. Jak mówi Jacek Szymanowski, jego ojciec podjął się prac dotyczących systemu sczytywania kart dziurkowanych, które były używane przy opracowywaniu wyników spisów powszechnych. GUS sprowadzał potrzebne maszyny analityczno-liczące ze Stanów Zjednoczonych, a gdyby udało się opracować własne systemy, polska statystyka publiczna mogłaby znacznie zaoszczędzić. W eksperymencie pomagali mu pracownicy Politechniki Warszawskiej i współpracownicy jego brata Wacława Szymanowskiego (fizyka), m.in. Janusz Fiet. Śladem zainteresowania tą tematyką jest krótki artykuł autorstwa Szymanowskiego (jedna z jego nielicznych publikacji), w którym opisywał nowe zastosowanie reproducerów, czyli maszyn przebitkowych, w spisie przeprowadzonym w Kanadzie w 1951 r.
Z kolei w drugiej połowie lat 50. Szymanowski zaczął kreślić koncepcję zintegrowanych badań gospodarstw domowych, która znacznie wyprzedzała działania podjęte w tym zakresie nie tylko w Polsce, lecz także na świecie. Według Jacka Szymanowskiego jego ojciec uważał, że trzeba dokładnie badać budżety gospodarstw domowych i publikować statystyki, aby na tej podstawie podejmować odpowiednie decyzje ekonomiczne, czym się naraził, ponieważ takie badania mogłyby ukazać skalę ubóstwa w kraju wbrew woli władz.
Po tym jak Władysław Welfe odszedł z redakcji „Wiadomości Statystycznych”, prezes GUS powierzył 24 grudnia 1958 r. pełnienie obowiązków redaktora naczelnego Michałowi Szymanowskiemu. W nr. 1/1959 nowy szef czasopisma opublikował swoje sprawozdanie z zebrania grupy roboczej do spraw spisów ludności, które odbyło się w dniach 13–21 listopada 1958 r. w Genewie (Polskę reprezentował na niej prezes Zygmunt Padowicz) – Szwajcaria powracała więc w jego życiorysie. 1 września 1960 r. został wicedyrektorem Departamentu Statystyki Warunków Bytu i zapewne dlatego w październiku tego roku przestał pełnić obowiązki redaktora naczelnego „WS”. GUS przygotowywał się wtedy do spisu powszechnego, który miał być przeprowadzony pod koniec 1960 r. Wkrótce jednak przed statystykiem pojawiło się jeszcze większe wyzwanie. Jak relacjonuje Jacek Szymanowski, Międzynarodowe Biuro Pracy poszukiwało wtedy ekspertów do zorganizowania spisu powszechnego w Kambodży, a ponieważ Michał Szymanowski doskonale się do tego nadawał – ze swoją specjalistyczną wiedzą, zdolnościami kierowniczymi, światowym obyciem i znajomością języków obcych (francuskiego, włoskiego, niemieckiego i angielskiego) – został wydelegowany przez GUS. Dostał urlop bezpłatny i udał się w podróż do Azji.
To była nie lada wyprawa, ponieważ większą część trasy trzeba było pokonać Koleją Transsyberyjską, co zajmowało wiele dni. W królestwie księcia Norodoma Sihanouka przyjęto Szymanowskiego iście po królewsku – dostał do dyspozycji willę, służbę i samochód. Pierwotnie jego pobyt miał być zapewne krótszy, ponieważ później kilka razy przedłużano mu kontrakt. Wkrótce dołączyła do niego żona Hanna. W wolnych chwilach małżonkowie przemierzali kraj Volkswagenem „garbusem” i zwiedzali niezwykłe kambodżańskie zabytki. Szymanowski miał okazję współpracować na miejscu z wieloma Francuzami, których obecność tam nie dziwiła, biorąc pod uwagę przeszłość kraju, który był kolonią francuską. W tym czasie poznał też radzieckiego dyplomatę Olega Trojanowskiego, z którym później się przyjaźnił.
Spis przeprowadzony w 1962 r. w Kambodży był pierwszym nowoczesnym spisem ludności w tym kraju. Dużo później, 20 grudnia 1963 r., gdy Szymanowski szykował się do powrotu, wysłał do prezesa GUS list, z którego wynikało, że zajmował się tam nie tylko spisem. Pisał też o swoich planach na najbliższe miesiące:
W związku z ukończeniem prac nad organizacją statystyki pracy w Kambodży opuszczam około 15 stycznia 1964 Phnom Penh, udaję się do Genewy dla złożenia ostatniego sprawozdania i uczestniczenia przy ustalaniu tekstu raportu Międzynarodowego Biura Pracy. Po 2 latach pracy bez urlopu należy mi się 59 dni, które pragnę wykorzystać dla zaklimatyzowania się w klimacie łagodniejszym i uniknięcia gwałtownego przejścia z klimatu tropikalnego do klimatu zimowego Polski. Wobec powyższego upraszam Obywatela o przedłużenie mnie bezpłatnego urlopu, udzielonego mi dla wykonania mojej misji do dnia 1 kwietnia 1964.
Szymanowscy postanowili zaadaptować się do europejskiego klimatu we Włoszech, w Taorminie, która była marzeniem pani Hanny z czasów przedwojennych. Po ich podróżach pozostały m.in. zdjęcia przedstawiające dystyngowaną parę (pana Michała niezmiennie w muszce, którą uwielbiał nosić).
Michał Szymanowski pracował w GUS jeszcze niecałe dwa lata. Od 6 maja 1964 r. był starszym radcą w Departamencie Opracowań Zbiorczych, a 31 marca 1966 r. przeszedł na emeryturę.
Hanna Marta Kiełczewska, córka Michała Szymanowskiego, twierdzi, że jej ojciec ciężko zniósł przejście na emeryturę, ponieważ wcześniej żył głównie pracą. I książkami. Wciąż bardzo dużo czytał w językach, które znał, aby ich nie zapomnieć. Z kolei Jacek Szymanowski wspomina, że jego ojciec do samego końca nieustannie pisał i starał się „ulepszać ekonomię w Polsce”, o czym doskonale wie, ponieważ dostawał ojcowskie maszynopisy do czytania. Jego zdaniem nikt nie chciał wtedy publikować prac ojca, a szkice lądowały w szufladzie. Nie ma też śladów kontaktu byłego statystyka z GUS z tego czasu.
Przez wiele lat Michał Szymanowski opiekował się chorą żoną, aż do jej śmierci w 1973 r. W 1981 r. zdążył jeszcze zorganizować razem z Hanną Kotkowską-Bareją wystawę dzieł swojego ojca w Muzeum Narodowym w Warszawie. Zmarł 30 marca 1985 r. Został pochowany w rodzinnym grobowcu na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Przy okazji 30-lecia „WS” w 1986 r. Jan Kordos, jego podwładny i przyjaciel, tak go wspominał:
W pierwszym okresie mojej pracy w GUS jako czytelnik „Wiadomości Statystycznych” nie byłem pozostawiony samemu sobie z wątpliwościami. Miałem możliwość dyskutowania trudniejszych artykułów ukazujących się na łamach „Wiadomości Statystycznych” z bezpośrednim moim szefem, Michałem Szymanowskim. […] Nie szczędził nigdy czasu, ani nie tracił cierpliwości, aby wyjaśniać trudniejsze problemy, zainteresować szerzej danym zagadnieniem oraz wskazać inną literaturę dla pogłębienia wiadomości. Był to człowiek o bardzo rozległej wiedzy ogólnej i statystycznej, mający różnorodne koncepcje badań statystycznych i ich zastosowań. Sam publikował niewiele, ale ze swoimi koncepcjami i pomysłami dzielił się prawie z każdym, gdy tylko wykazywał zainteresowanie tymi problemami. Już w drugiej połowie lat pięćdziesiątych zarysowywał koncepcje badań zintegrowanych gospodarstw domowych, którą na świecie podjęto dopiero w drugiej połowie lat siedemdziesiątych, a w Głównym Urzędzie Statystycznym realizujemy ją w ostatnich latach. Uważał, że realizacja tej koncepcji stworzy dopiero podstawy efektywnego planowania. Dyskutowaliśmy niejednokrotnie namiętnie, różne jego koncepcje. Nie wszystkie do końca rozumiałem, więc niekiedy byłem ich oponentem. W ostatnich latach, uczestnicząc w różnych konferencjach międzynarodowych, niejednokrotnie odkrywam, że nowe koncepcje, które tam są prezentowane już słyszałem o wiele wcześniej.
Być może właśnie przez to, że Michał Szymanowski niewiele publikował, został pominięty przez biografów, próżno bowiem szukać jego postaci w leksykonach czy słownikach. Jego syn wiąże ten fakt jednak z czymś innym. „Ojciec był szalenie skromnym człowiekiem. Nawet w testamencie zaznaczył, aby nie było żadnych przemówień na pogrzebie” – mówi Jacek Szymanowski. I dodaje: „Miał piękne życie”.
